“Maar hij weet toch hoeveel pijn het doet?” Een blog over blijven gebruiken ondanks schuld en schaamte
Veel naasten stellen vroeg of laat deze vraag.
Je ziet het verdriet. Je hoort de excuses. Soms is er oprechte schaamte, beloftes om te stoppen, tranen zelfs.
En toch… gebeurt het opnieuw. Dat kan verwarrend, pijnlijk en soms ronduit onbegrijpelijk voelen.
In deze blog neem ik je mee in wat er onder dat gedrag kan liggen. Niet om het goed te praten, maar om het beter te begrijpen.
Herkenning: hoop en teleurstelling in een eindeloze cyclus
Als naaste leef je vaak tussen hoop en teleurstelling. Wanneer iemand laat zien dat hij zich schuldig voelt, ontstaat er ruimte.
Misschien denk je: “Nu dringt het door.” Of: “Nu gaat het veranderen.”
En wanneer het gebruik zich herhaalt, kan dat voelen als verraad. Alsof jouw pijn blijkbaar niet zwaar genoeg weegt.
Veel naasten trekken de conclusie naar zichzelf toe: Ben ik niet belangrijk genoeg? Zegt mijn liefde niet genoeg? Dat raakt diep, en het is begrijpelijk dat dit gevoelens van boosheid, machteloosheid of wantrouwen oproept.
Psycho-educatie: waarom schuld en schaamte zelden stoppen met gebruiken
Wat belangrijk is om te weten: schuld en schaamte zijn geen beschermende emoties bij verslaving. Integendeel.
Verslaving werkt via het stress- en beloningssysteem in het brein. Middelengebruik is vaak niet gericht op plezier, maar op het dempen van innerlijke spanning, pijn of leegte. Schuld en schaamte vergroten juist die spanning. Het brein zoekt vervolgens een snelle uitweg. En die uitweg is het middel dat al bekend is.
Met andere woorden: iemand kan zich oprecht schamen én tegelijkertijd vastzitten in een patroon dat sterker is dan moreel besef of liefde voor de ander.
Dat betekent niet dat jouw pijn hen niets doet. Het betekent dat het zenuwstelsel van de ander in overlevingsstand staat.
Daar komt nog iets bij: schaamte isoleert. Het maakt dat iemand zich kleiner voelt, falend, niet goed genoeg. Juist die gevoelens kunnen het gebruik verder voeden. Niet omdat iemand jou wil kwetsen, maar omdat hij zichzelf niet meer weet te reguleren zonder het middel.
Wat dit met jou doet als naaste
Voor naasten is dit vaak extra verwarrend. Je ziet de emotie, maar niet de verandering. Dat kan je doen twijfelen aan je eigen waarneming. Of je gaat harder je best doen: uitleggen, redden, controleren, hopen dat het “nu echt binnenkomt”.
Wat hierbij vaak gebeurt, is dat jij langzaam verder van jezelf af komt te staan. Je raakt verstrikt in het proces van de ander, terwijl jouw eigen emoties en behoeften op de achtergrond raken.
Praktische handvatten voor jou
1. Scheiding tussen intentie en gedrag
Iemand kan oprecht spijt voelen én toch blijven gebruiken. Dat zijn geen tegenstrijdigheden, maar twee lagen die naast elkaar bestaan.
2. Stoppen met overtuigen
Schuld aanwakkeren of blijven uitleggen hoeveel pijn het doet, vergroot vaak de schaamte — en daarmee het risico op gebruik.
3. Richt je op wat jij kunt beïnvloeden
Jij kunt het gebruik niet stoppen. Je kunt wél invloed hebben op hoe jij voor jezelf zorgt en welke grenzen je stelt.
4. Merk je eigen stresssignalen op
Leef je voortdurend op scherp? Dan staat ook jouw zenuwstelsel in overleving. Dat vraagt om aandacht, niet om nóg meer volhouden.
5. Zoek bedding buiten de relatie
Steun, herkenning en educatie helpen om niet alles alleen te dragen en helderder te blijven voelen wat van jou is — en wat niet.
Een zachte uitnodiging
Als je merkt dat je vastloopt in vragen, emoties of uitputting, dan is dat geen teken van zwakte. Het is een logisch gevolg van leven naast verslaving. In mijn online cursus begeleid ik naasten bij het begrijpen van deze dynamieken, het reguleren van hun eigen systeem en het terugvinden van rust en innerlijke stevigheid — los van de keuzes van de ander.
Je hoeft het niet eerst erger te laten worden. Ook jij mag ondersteund worden. Kijk ook eens bij mijn cursus en E-book, hier vind je nog meer informatie die je kan helpen in deze lastige situatie.
Recente reacties